پیش‌زمینه

• آزمون یادآوری فعال
• استفاده‌اش کن یا از دستش بده
• تکرار بافاصله
• چرا آنکی؟

آنکی برنامه‌ای است که به‌خاطر سپردن چیزها را آسان می‌کند. چون بسیار کارآمدتر از روش‌های مطالعه سنتی است، می‌توانید یا زمان مطالعه‌تان را به‌شدت کاهش دهید، یا مقدار آموخته‌هایتان را به‌شدت افزایش دهید.

هر کسی که در زندگی روزمره‌اش نیاز به به‌یاد سپردن چیزهایی دارد می‌تواند از آنکی سود ببرد. چون مستقل از محتواست و از تصویر، صدا، ویدیو و نشانه‌گذاری علمی پشتیبانی می‌کند، امکان‌ها بی‌پایان‌اند. مثلاً:

• یادگیری یک زبان

• مطالعه برای آزمون‌های پزشکی و حقوقی

• به‌خاطر سپردن نام‌ها و چهره‌های افراد

• مرور جغرافیا

• تسلط بر شعرهای بلند

• حتی تمرین آکوردهای گیتار!

پشت آنکی دو مفهوم ساده نهفته است: آزمون یادآوری فعال و تکرار بافاصله. این دو با آنکه در ادبیات علمی خوب مستند شده‌اند، برای بیشتر یادگیرندگان ناشناخته‌اند. فهمیدن نحوه کار این مفاهیم شما را به یادگیرنده‌ای اثربخش‌تر تبدیل می‌کند.

آزمون یادآوری فعال

آزمون یادآوری فعال یعنی پرسشی از شما پرسیده شود و سعی کنید پاسخ را به یاد بیاورید. این در تضاد با مطالعه منفعلانه است که در آن چیزی را می‌خوانیم، می‌بینیم یا گوش می‌دهیم بدون آنکه مکث کنیم و ببینیم آیا پاسخ را می‌دانیم یا نه. پژوهش‌ها نشان داده‌اند آزمون یادآوری فعال در ساختن خاطره‌های قوی بسیار مؤثرتر از مطالعه منفعلانه است. دو دلیل برای این وجود دارد:

• عمل یادآوریِ چیزی، خاطره را تقویت می‌کند و شانس اینکه بتوانیم دوباره به یادش بیاوریم را بالا می‌برد.

• وقتی نمی‌توانیم به پرسشی پاسخ دهیم، به ما می‌گوید که باید به مطلب برگردیم تا مرورش کنیم یا دوباره بیاموزیمش.

احتمالاً در سال‌های مدرسه، بدون آنکه حتی بفهمید، با آزمون یادآوری فعال روبه‌رو شده‌اید. وقتی معلم‌های خوب پس از خواندن مقاله‌ای سری پرسش به شما می‌دهند یا شما را وادار به آزمون‌های هفتگی می‌کنند، صرفاً برای اینکه ببینند مطلب را فهمیده‌اید یا نه این کار را نمی‌کنند. با آزمودن شما، شانس اینکه در آینده بتوانید مطلب را به یاد بیاورید را بالا می‌برند.

راه خوبی برای گنجاندن آزمون یادآوری فعال در مطالعات خودتان، استفاده از فلش‌کارت‌ها است. با فلش‌کارت‌های کاغذی سنتی، پرسشی را روی روی کارت و پاسخ را پشتش می‌نویسید. با برنگرداندن کارت تا وقتی پاسخ را به یاد آورده‌اید، می‌توانید چیزها را مؤثرتر از آنچه مشاهده منفعلانه اجازه می‌دهد بیاموزید.

استفاده‌اش کن یا از دستش بده

مغزهای ما ماشین‌های کارآمدی هستند و اطلاعاتی را که به‌نظر مفید نمی‌آیند به‌سرعت فراموش می‌کنند. احتمالاً یادتان نیست دو هفته پیش، دوشنبه، چه شامی خورده‌اید، چون این اطلاعات معمولاً مفید نیست. اما اگر آن روز به رستوران فوق‌العاده‌ای رفته باشید و دو هفته گذشته را مشغول گفت‌وگو درباره اینکه چقدر عالی بوده باشید، محتمل است هنوز آن را با جزئیات زنده به یاد داشته باشید.

سیاست «استفاده‌اش کن یا از دستش بده» مغز بر همه چیزهایی که می‌آموزیم اعمال می‌شود. اگر یک بعدازظهر را صرف حفظ‌کردن چند اصطلاح علمی کنید و سپس دو هفته به آن مطلب فکر نکنید، احتمالاً بیشترش را فراموش کرده‌اید. در واقع، مطالعات نشان می‌دهد حدود ۷۵٪ مطالب آموخته‌شده را طی بازه ۴۸ ساعته فراموش می‌کنیم. این وقتی که باید اطلاعات زیادی بیاموزید می‌تواند نسبتاً دلگیرکننده به نظر برسد!

اما راه‌حل ساده است: مرور. با مرور اطلاعات تازه‌آموخته، می‌توانیم فراموشی را به‌شدت کاهش دهیم.

تنها مشکل این است که به‌طور سنتی، مرور خیلی عملی نبوده. اگر از فلش‌کارت‌های کاغذی استفاده می‌کنید، ورق‌زدن همه‌شان وقتی فقط ۳۰ تا برای مرور دارید آسان است، اما وقتی شمارشان به ۳۰۰ یا ۳۰۰۰ می‌رسد، به‌سرعت از کنترل خارج می‌شود.

تکرار بافاصله

اثر فاصله‌گذاری در ۱۸۸۵ توسط روان‌شناس آلمانی‌ای به نام هرمان ابینگهاوس گزارش شد. او مشاهده کرد که اگر مرورها را در طول زمان پخش کنیم، به‌جای مطالعه چندباره در یک جلسه، چیزها را مؤثرتر به یاد می‌آوریم. از دهه ۱۹۳۰، پیشنهادهای متعددی برای به‌کارگیری اثر فاصله‌گذاری برای بهبود یادگیری ارائه شده، در چیزی که به تکرار بافاصله معروف شده است.

یک نمونه در ۱۹۷۲ بود، وقتی دانشمند آلمانی‌ای به نام سباستین لایتنر روشی از تکرار بافاصله با فلش‌کارت‌های کاغذی را رایج کرد. با جداکردن کارت‌های کاغذی به مجموعه‌ای از جعبه‌ها، و جابه‌جایی کارت‌ها به جعبه متفاوتی در هر مرور موفق یا ناموفق، ممکن بود در یک نگاه برآوردی تقریبی از میزان شناخت یک کارت و زمان مرور دوباره‌اش داشته باشید. این بهبودی بزرگ نسبت به جعبه واحد کارت‌ها بود و به‌طور گسترده توسط نرم‌افزارهای فلش‌کارت رایانه‌ای پذیرفته شده است. با این حال رویکردی نسبتاً خام است، چون نمی‌تواند تاریخ دقیقی که باید چیزی را دوباره مرور کنید به شما بدهد، و با مطالبی با دشواری متغیر خیلی خوب کار نمی‌کند.

بزرگ‌ترین تحولات ۳۰ سال گذشته از سازندگان SuperMemo آمده است؛ برنامه فلش‌کارت تجاری‌ای که تکرار بافاصله را پیاده می‌کند. SuperMemo مفهوم سیستمی را پیشگام شد که زمان ایده‌آل مرور مطلب را پیگیری می‌کند و بر پایه عملکرد کاربر خودش را بهینه می‌سازد.

در سیستم تکرار بافاصله SuperMemo، هر بار به پرسشی پاسخ می‌دهید، به برنامه می‌گویید چقدر توانسته‌اید آن را به یاد بیاورید — اینکه کلاً فراموش کرده بودید، اشتباه کوچکی کردید، با زحمت به یاد آوردید، به‌راحتی به یاد آوردید و غیره. برنامه از این بازخورد برای تصمیم‌گیری درباره زمان بهینه نمایش دوباره پرسش استفاده می‌کند. چون خاطره با هر یادآوری موفق قوی‌تر می‌شود، زمان میان مرورها طولانی‌تر و طولانی‌تر می‌شود — پس ممکن است پرسشی را امروز برای نخستین‌بار ببینید، سپس ۳ روز بعد، ۱۵ روز بعد، ۴۵ روز بعد و به همین ترتیب.

این در یادگیری انقلابی بود، چون یعنی می‌توان مطالب را با حداقل مطلق تلاش لازم آموخت و نگه داشت. شعار SuperMemo آن را خلاصه می‌کند: با تکرار بافاصله می‌توانید «فراموش‌کردن را فراموش کنید».

چرا آنکی؟

در حالی که نمی‌توان انکار کرد تأثیر عظیمی که SuperMemo بر این حوزه گذاشته، بدون مشکل نیست. برنامه اغلب به‌دلیل اشکال‌دار بودن و دشواری کار با آن نقد می‌شود. فقط روی رایانه‌های ویندوزی اجرا می‌شود. نرم‌افزار انحصاری است؛ یعنی کاربران نهایی نمی‌توانند آن را گسترش دهند یا به داده‌های خام دسترسی یابند. و با آنکه نسخه‌های خیلی قدیمی‌اش رایگان شده‌اند، برای استفاده مدرن نسبتاً محدودند.

آنکی این مشکلات را برطرف می‌کند. کلاینت‌های رایگان آنکی روی بسیاری سکوها موجودند؛ پس دانش‌آموزان و معلمان کم‌بودجه جا نمی‌مانند. آنکی متن‌باز است، با کتابخانه‌ی شکوفایی از افزونه‌های مشارکت‌شده توسط کاربران نهایی. چندسکویی است و روی ویندوز، macOS، لینوکس/FreeBSD و برخی دستگاه‌های موبایل اجرا می‌شود. و به‌مراتب آسان‌تر از SuperMemo است.

سیستم تکرار بافاصله آنکی بر پایه نسخه قدیمی‌تری از الگوریتم SuperMemo به نام SM-2 است. اخیراً الگوریتم جدیدی به نام FSRS به‌عنوان جایگزینی برای الگوریتم قدیمی SM-2 یکپارچه شده است.